E fshehur thellë në Alpet Shqiptare, Parku Kombëtar i Thethit është një nga destinacionet malore më mbresëlënëse të Shqipërisë. Shtëpi prej guri, maja dramatike, ujëvara, burime me ujë kristal të pastër dhe tradita të forta e bëjnë Thethin një vend ku natyra dhe historia bashkëjetojnë krah për krah.
Nëse po planifikon një arratisje të shkurtër në veri, ky artikull nxjerr në pah çfarë të bësh në Theth për 3 ditë, duke u fokusuar në atraksionet kryesore, monumentet kulturore dhe mrekullitë natyrore — të gjitha të paraqitura si sugjerime, që të ndërtosh përvojën tënde sipas ritmit dhe preferencave personale.
Dita 1 – Kulturë, Histori & Udhëtimi drejt Veriut
Kalaja e Rozafës (Shkodër)
Përpara se të nisesh drejt Alpeve Shqiptare, shumë udhëtarë ndalojnë në Shkodër, porta hyrëse për në Theth. Një nga simbolet më ikonike të qytetit është Kalaja e Rozafës, e vendosur në mënyrë dramatike mbi lumenjtë Buna dhe Drin dhe Liqenin e Shkodrës.
E themeluar në kohët ilire dhe e rindërtuar më vonë nga venecianët dhe osmanët, Kalaja e Rozafës ngrihet mbi një kodër shkëmbore pak jashtë Shkodrës, e rrethuar nga lumenjtë Buna dhe Drin. Sipas legjendës lokale, një grua me emrin Rozafa u muros brenda mureve që kalaja të qëndronte në këmbë — një histori thellësisht e rrënjosur në traditën gojore shqiptare.
E vendosur rreth 3 km nga qendra e Shkodrës, kalaja arrihet lehtësisht me makinë ose taksi për rreth 10 minuta, ose me një ecje panoramike përpjetë prej 30–40 minutash. Brenda saj, vizitorët eksplorojnë mure dhe bastione masive, oborre të brendshme, një monument unik kishë–xhami, cisterne uji dhe një muze të vogël historik që pasqyron periudhat ilire, veneciane dhe osmane.
Përtej rëndësisë historike, Kalaja e Rozafës është veçanërisht e njohur për pamjet panoramike 360 gradë mbi Liqenin e Shkodrës, lumenjtë përreth dhe fushat poshtë — duke e bërë një nga ndalesat kulturore më mbresëlënëse në veri të Shqipërisë.
Shirokë – Ndalesë për Drekë buzë Liqenit
Pranë Shkodrës, Shiroka është një fshat i qetë buzë Liqenit të Shkodrës, i njohur për kuzhinën tradicionale me bazë peshkun, veçanërisht krapin e pjekur në tavë, një specialitet lokal i zonës. Me atmosferën e relaksuar dhe pamjet nga liqeni, Shiroka është një ndalesë ideale për një drekë të qetë përpara se të vazhdosh udhëtimin drejt maleve.
Fshati është gjithashtu i përshtatshëm për një shëtitje të shkurtër buzë liqenit ose me biçikletë, ndërsa për ata që kanë më shumë kohë, një ngjitje e lehtë në Mali i Taraboshit ofron pamje panoramike të bukura mbi Liqenin e Shkodrës, ashtu si në fotot më poshtë.
Mbërritja në Fshatin Theth
Rruga drejt Thethit është pjesë e aventurës vetë, duke kaluar përmes peizazheve alpine dramatike. Pasi mbërrijnë në fshat, shumica e vizitorëve zgjedhin të qëndrojnë në bujtina tradicionale, të njohura për mikpritjen e ngrohtë dhe ushqimin e gatuar në shtëpi. Pjesa tjetër e ditës është ideale për relaks dhe përthithje të atmosferës së qetë malore.
Për ata që kërkojnë vende të sigurta për akomodim, mund të shfletoni listën e kuruar nga Love Albania të Top 5 Akomodimeve në Theth, bazuar në vendndodhje, rehati dhe përvojë të vizitorëve.
Dita 2 – Natyrë & Tradita të Gjalla të Thethit
Ujëvara e Grunasit
Një nga ecjet më të lehta dhe shpërblyese në Theth të çon te Ujëvara e Grunasit, e vendosur rreth 2.5–3 km nga qendra e fshatit brenda Parkut Kombëtar të Thethit. Shtegu zgjat rreth 45–60 minuta një drejtim dhe ndjek rrjedhën e lumit përpara se të ketë një pjesë finale pak më të pjerrët.
Ujëvara bie nga një lartësi rreth 25–30 metra, duke krijuar një pishinë natyrore me ujë kristal të pastër në bazë, e rrethuar nga pyje alpine dhe shkëmbinj gëlqerorë. Në ditët me diell, drita krijon shpesh efekte ylberi në avullin e ujit, duke e bërë një nga vendet më fotogjenike të Thethit.
Nuk ka tarifë hyrjeje dhe ecja konsiderohet me vështirësi të lehtë–mesatare, e përshtatshme për shumicën e vizitorëve me këpucë bazike për ecje. Ujëvara e Grunasit është një hyrje perfekte në natyrën e egër alpine të Thethit — panoramike, e aksesueshme dhe ideale për fotografi ose një shkëputje të shkurtër në natyrë.
Kisha e Thethit
Kisha e Thethit, e ndërtuar në vitin 1892, është një kishë katolike historike e vendosur pothuajse në zemër të fshatit, e rrethuar nga peizazhi dramatik alpin i Parkut Kombëtar të Thethit. Me arkitekturën e saj të thjeshtë prej guri dhe sfondin malor, ajo është një nga monumentet më të fotografuara në veri të Shqipërisë dhe një simbol i fortë i identitetit kulturor të zonës.
Përtej rolit fetar, kisha ka qenë për shumë vite një qendër e jetës komunitare në Theth. Në fillim të shekullit XX, ajo luajti një rol të rëndësishëm arsimor duke pritur shkollën e parë të zonës. Pasi u mbyll gjatë periudhës komuniste, ajo rifitoi funksionin e saj shpirtëror pas viteve ’90.
E thjeshtë në përmasa por e pasur në domethënie, Kisha e Thethit pasqyron qëndrueshmërinë, traditat dhe spiritualitetin e qetë të komuniteteve malore. Ajo arrihet lehtësisht në këmbë nga çdo pikë e fshatit dhe ia vlen për një ndalesë të shkurtër për fotografi dhe momente qetësie.
Kulla e Ngujimit (Kulla e Pajtimit)
E njohur si Kulla e Ngujimit ose Kulla e Pajtimit, kjo kullë prej guri ofron një vështrim të thellë në sistemin tradicional ligjor shqiptar, Kanunin e Lekë Dukagjinit.
Historikisht, kulla ka shërbyer si vend ku gjakmarrjet hetoheshin dhe pajtoheshin nga pleqtë e fshatit. Në vend që të nxitë dhunën, Kanuni funksiononte si një kod shoqëror në kohë kur nuk ekzistonte drejtësia shtetërore formale. Brenda kullës, pleqtë shqyrtonin rastet, mbronin personat e përfshirë dhe punonin drejt pajtimit — duke e bërë atë një simbol të rëndësishëm të zgjidhjes së konflikteve dhe autoritetit komunitar.
Vizita në kullë i ndihmon udhëtarët ta kuptojnë Thethin përtej peizazheve natyrore, duke zbuluar strukturat e forta morale dhe shoqërore që kanë formësuar jetën malore.
Dita 3 – Ujëra Blu & Peizazhe Alpine
Syri i Kaltër i Thethit & Vaskat e Nderlysës
Një nga atraksionet natyrore më mbresëlënëse në veri të Shqipërisë, Syri i Kaltër i Thethit është një burim me ujë kristal të pastër, i ushqyer nga ujëra malore shumë të ftohta, që shkëlqejnë në nuanca blu dhe turkeze. I ndodhur në zonën Kaprre të Parkut Kombëtar të Thethit, ai gjendet rreth 7 km nga fshati Theth dhe arrihet përmes një ecjeje panoramike.
Vizita zakonisht nis nga Vaskat e Nderlysës, ku ndodhet zona kryesore e parkimit. Mbërritja në Nderlysë zakonisht kërkon makinë nga Thethi, duke e bërë përvojën më të lehtë dhe më të përshtatshme për familjet. Nga aty, një shteg i këndshëm buzë lumit të çon te Syri i Kaltër për rreth 40–60 minuta. Ecja është përgjithësisht e përshtatshme edhe për fëmijë, me vetëm një segment pak më të pjerrët në fund.
Për ata që preferojnë ecje më të gjata, është gjithashtu e mundur të ecet nga Thethi deri në Nderlysë, duke e kthyer vizitën në një përvojë të plotë natyrore njëditore. Në Vaskat e Nderlysës, vizitorët mund të lahen në pishinat natyrore prej guri gëlqeror, të çlodhen buzë lumit dhe madje të ndalojnë për drekë në bujtina ose restorante lokale aty pranë.
Nuk ka tarifë hyrjeje dhe, megjithëse uji në Syrin e Kaltër është jashtëzakonisht i ftohtë, si Vaskat e Nderlysës ashtu edhe Syri i Kaltër ofrojnë një përvojë natyrore të sigurt, panoramike dhe shumë të vlefshme për vizitorë të të gjitha moshave.
Shtegu Theth – Valbonë (Opsion shtesë)
Për vizitorët që kanë më shumë kohë në dispozicion dhe që e duan ecjen në natyrë, Shtegu Theth–Valbonë është një nga përvojat më të dashura dhe ikonike të Alpeve Shqiptare. Si pjesë e rrjetit Via Dinarica, ky shteg është ndër më të vizituarit në Shqipëri dhe tërheq si adhurues vendas ashtu edhe të huaj të hiking-ut.
Ecja zgjat rreth 5–6 orë vetëm vajtje, duke kaluar terrene alpine me pamje spektakolare malore, lugina të hapura dhe qafa panoramike. Gjatë shtegut gjenden burime natyrore uji, vende për pushim dhe ndalesa ku mund të ndalosh për të pirë një çaj. Shtegu mund të përshkohet brenda ditës, ose të kombinohet me një qëndrim një nate në Valbonë, në varësi të përgatitjes fizike dhe preferencave të vizitorit.
Ky është një opsion ideal për ata që duan të zgjasin qëndrimin në Theth dhe të përjetojnë Alpet Shqiptare në formën e tyre më autentike.
