E ngjitur në një kodër madhështore, me sytë mbi qytetin e gurit dhe fushën e Drinosit, Kalaja e Gjirokastrës nuk është thjesht një fortesë, por një dëshmitare e gjallë e historisë shqiptare. Që nga kohët e lashta, ajo ka parë perandori që ngrihen dhe bien, luftëra që shkunden themelet e saj, dhe kohë paqeje që mbollën kulturë dhe traditë. Sot, kjo kala nuk ruan vetëm gurët e historisë, por edhe frymën e gjallë të një qyteti tërheqës për çdo vizitor që dëshiron të udhëtojë nëpër shekuj, pa lëvizur nga vendi.
Vështrim historik i kalasë
Kalaja e Gjirokastrës përmendet për herë të parë në shkrimet bizantine të vitit 1336, por themelet e saj besohet se datojnë që nga shekujt III–IV para erës sonë. Ajo ka kaluar nëpër duart e despotëve të Epirit, Perandorisë Osmane dhe më vonë nën sundimin e Ali Pashë Tepelenës, i cili në vitin 1812 e transformoi atë në një nga fortifikimet më të fuqishme të Ballkanit. Më vonë, në vitin 1932, Mbreti Zog e përdori një pjesë të kalasë si burg ushtarak, ndërsa gjatë Luftës së Dytë Botërore ajo u shndërrua në strehë për banorët e qytetit. Sot, kalaja është një dëshmi monumentale e shtresimeve historike të Shqipërisë dhe një vend që ruan kujtime nga epoka të ndryshme.
Struktura dhe arkitektura e kalasë
Kalaja e Gjirokastrës shtrihet në një sipërfaqe madhështore prej rreth 75 metra gjerësi dhe 500 metra gjatësi, duke dominuar peizazhin përreth me pamje të jashtëzakonshme mbi qytetin dhe Luginën e Drinosit. Muret e saj të trasha deri në 3 metra dhe pesë kullat mbrojtëse e bëjnë një nga strukturat më imponuese në Shqipëri. Kulla më e njohur është Kulla e Orës, e rindërtuar në shekullin XIX nga Ali Pasha. Brenda kalasë ndodhet një galeri armësh ku ekspozohen artileri të periudhave të ndryshme, të vendosura aty që nga hapja e Muzeut Kombëtar të Armëve në vitin 1971. Arkitektura e kalasë përfshin gjithashtu një burg të ndërtuar nga Mbreti Zog, i cili më vonë u përdor nga regjimet komuniste — një pjesë e errët, por domethënëse e historisë shqiptare.
Çfarë të shohësh gjatë vizitës në kalanë e Gjirokastrës
Kalaja ofron një përvojë të pasur dhe shumëdimensionale për çdo vizitor. Ja çfarë nuk duhet të humbisni gjatë vizitës:
- 🕳️ Bunkerët e fshehur – Ndodhen nën sipërfaqen e kalasë dhe përmbajnë 59 dhoma të ndërtuara për mbrojtje gjatë Luftës së Ftohtë.
- 🏛️ Muzeu i Armëve – Ekspozon topa, artileri dhe armë të vjetra nga periudha të ndryshme, përfshirë dhe relike ushtarake të rralla.
- ✈️ Aeroplani amerikan – Një avion ushtarak i rrëzuar gjatë Luftës së Ftohtë, qëndron sot si një objekt simbolik brenda kalasë.
- 🧱 Ish-burgu i ndërtuar nga Mbreti Zog – Pjesë e muzeut, ofron një pasqyrë të vuajtjeve gjatë regjimit komunist me qeli origjinale dhe ambiente autentike.
- 🕰️ Kulla e Orës – E rindërtuar nga Ali Pashë Tepelena, është një prej elementëve më të njohur arkitekturorë të kalasë.
- 🧭 Tunelet dhe rrugicat prej guri – Të përsosura për një shëtitje reflektuese në mes të historisë.
- 🌄 Oborri me pamje panoramike – Ofron një nga pikat më të bukura për të parë qytetin dhe luginën përreth.
Festivali Folklorik dhe ngjarjet kulturore
Kalaja e Gjirokastrës nuk është vetëm një monument historik – ajo është edhe një qendër e gjallë kulturore, ku zhvillohen ngjarje të rëndësishme që bashkojnë shqiptarët nga të gjitha trevat. Festivali Folklorik Kombëtar, i cili organizohet çdo 4–5 vjet në oborrin e kalasë, është një nga ngjarjet më të mëdha të trashëgimisë kulturore në Shqipëri. Mbi 1200 artistë nga e gjithë bota shqiptare – që nga Kosova, Maqedonia e Veriut, arbëreshët e Italisë deri te shqiptarët e diasporës – marrin pjesë me këngë, valle dhe veshje tradicionale.
Atmosfera magjike e festivalit, me sfondin e gurëve të kalasë dhe panoramën e qytetit, e kthen këtë ngjarje në një përvojë unike për çdo vizitor. Përveç festivalit folklorik, gjatë muajve të verës, kalaja mirëpret koncerte, evente kulturore dhe ekspozita, duke ruajtur rolin e saj si zemra e jetës artistike të Gjirokastrës.
Informacione praktike për vizitorët
Nëse planifikoni të vizitoni Kalanë e Gjirokastrës, ja çfarë duhet të dini:
- ⏰ Orari i vizitave
- Verë (Prill – Tetor): 09:00 – 19:00
- Dimër (Nëntor – Mars): 09:00 – 17:00
- 🎟️ Çmimet e biletave
- Hyrja në kala: 400 lekë për individë
- Biletë shtesë për Muzeun e Armëve: 200 lekë
- Çmime të reduktuara për grupe vizitorësh dhe nxënës/studentë
- 🧭 Si të arrini atje
- Gjirokastra ndodhet në jug të Shqipërisë, rreth 232 km nga Tirana dhe 56 km nga Saranda
- Nga Tirana: 3–4 orë udhëtim me makinë ose autobus
- Nga Saranda: 1 orë e gjysmë me makinë në drejtim të verilindjes
- Transporti publik (autobusë) ofrohet rregullisht nga qytetet kryesore
- 🥾 Këshilla për vizitën
- Vishni këpucë të rehatshme – terreni është me gurë dhe shkallë
- Lini mjaftueshëm kohë (1–2 orë) për të eksploruar gjithçka në qetësi
- Mos harroni aparatin fotografik – pamjet janë spektakolare!
Legjenda dhe kuriozitete rreth kalasë
Ndërsa qëndron përballë mureve të Kalasë së Gjirokastrës, është e pamundur të mos ndjesh peshën e historive që ajo fsheh. Legjenda më e famshme është ajo e Princeshës Argjiro, e cila, sipas traditës popullore, u hodh nga muret e kalasë me fëmijën e saj në krah për të mos rënë në duart e pushtuesve osmanë. Ky akt trimërie dhe vetësakrifice është përjetësuar në kujtesën kolektive të qytetit dhe është bërë burimi i emrit “Gjirokastër” – ndonëse disa studiues e lidhin këtë emër me fjalën greke Argyrokastron, që do të thotë “kështjella e argjendtë”, duke iu referuar ndoshta shkëlqimit të gurëve të kalasë nën diellin jugor.
Por historia nuk ndalet te legjendat. Nën kalanë gjendet një bunker i nëndheshëm i ndërtuar gjatë regjimit komunist, me 59 dhoma sekrete të projektuara për të strehuar drejtuesit më të lartë të vendit në rast lufte. Ky bunker, sot i hapur për publikun, ofron një pasqyrë unike të paranojës dhe masave ekstreme të kohës. Kalaja strehon gjithashtu katër muze të ndryshëm, përfshirë Muzeun e Armëve, Muzeun e Burgut, dhe një ekspozitë të arkitekturës në natyrë, duke e bërë këtë vend një qendër të vërtetë të trashëgimisë historike dhe kulturore.
Gjurmët e predhave, mbishkrimet në gur dhe veglat origjinale të periudhës komuniste qëndrojnë ende në muret e kalasë si dëshmi të kohëve të errëta. Këto elemente nuk e bëjnë vetëm interesante vizitën – ato e kthejnë atë në një përvojë emocionale dhe edukative, që prek jo vetëm sytë, por edhe zemrën.
Një thesar që duhet ndarë
Kalaja e Gjirokastrës nuk është vetëm një monument i së kaluarës — ajo është një pjesë e gjallë e identitetit shqiptar. Me historinë e saj që përshkon shekujt, me legjendat që frymëzojnë, dhe me ngjarjet kulturore që gjallërojnë muret e saj, kjo kala është një vend që nuk duhet humbur nga asnjë vizitor i apasionuar pas historisë dhe kulturës. Nëse ke pasur fatin ta vizitosh, ndaje këtë përvojë me të tjerët. Dhe nëse ende nuk e ke parë nga afër, vendose në listën tënde të udhëtimeve.
📣 Ndaje këtë artikull me miqtë dhe familjen — le të zbulojnë edhe ata magjinë e “kështjellës që sheh mbi shekuj”.
