A e ke dëgjuar ndonjëherë për një qytet që ka më shumë liqene sesa rrugë, ku natyra dhe historia ndërthuren në mënyrë magjike? Epo, mirë se erdhe në Belsh, një nga thesaret më të fshehura të Shqipërisë! I vendosur në zemër të vendit, në pllajën e gjelbër të Dumresë, ky qytet i vogël i rrethuar nga 84 liqene karstike ofron gjithçka që mund të ëndërrojë një udhëtar: qetësi, peizazhe përrallore, gjurmë të thella historike dhe mikpritje të ngrohtë shqiptare.
Ky udhëzues është për ty që kërkon më shumë se sa një fundjavë të zakonshme – është për ata që duan të shijojnë Shqipërinë autentike, larg zhurmës dhe komercializmit. Belshi nuk është thjesht një ndalesë e bukur; është një përvojë që të mbetet në kujtesë.
Nga Ilirët te Sami Frashëri – Udhëtimi historik i Belshit
Belshi nuk është thjesht i bukur – është i lashtë, i rëndësishëm, dhe plot histori. Nëse hedh sytë pak përtej liqeneve, do të zbulosh rrënojat e një qytetërimi të lashtë ilir në Gradishtë, vetëm pak kilometra larg. Ky vendbanim i periudhës së bronzit u kthye në një qendër urbane të fisit Parthin rreth shekullit IV p.e.s., dhe shpesh është quajtur “Akropoli i Dumresë” për pozicionin strategjik dhe pamjen dominuese mbi fushën.
Një detaj kurioz? Pikërisht në këto brigje besohet se ka ekzistuar një faltore e perëndeshës Afërdita, ku adhuruesit linin si flijim enë terrakote në ujë – dhe sot zhytësit ende gjejnë pjesë të këtyre artefakteve në fund të Liqenit të Seferanit.
Por historia e Belshit nuk ndalet në antikitet. Në shekullin XIX, Sami Frashëri, një nga mendimtarët më të mëdhenj të Rilindjes, propozoi që kryeqyteti i Shqipërisë së ardhshme të ndërtohej pikërisht në Belsh, për pozitën qendrore dhe klimën e shëndetshme. Ai e quajti këtë vend “kërthiza e Shqipërisë” – dhe kjo thënie jeton ende në zemrat e banorëve.
84 Liqene si perla – Magjia karstike që e bën Belshin unik
Belshi nuk është si çdo qytet tjetër. Ai njihet me krenari si “qyteti i 84 liqeneve” – një mrekulli natyrore që nuk gjendet askund tjetër në Shqipëri, madje as në të gjithë Mesdheun. Kjo rrjetë liqenesh të vegjël e të mëdhenj, të shpërndarë në pllajën karstike të Dumresë, krijon një peizazh që të le pa fjalë. Liqenet duken si pasqyra të shpërndara mbi kodrat, duke i dhënë zonës një hijeshi të rrallë, sidomos në mëngjes kur mjegulla ngrihet lehtë mbi ujë dhe zambakët e bardhë lundrojnë qetësisht.
Më i njohuri është Liqeni i Belshit, pranë vetë qytetit – një oaz i qetë me shëtitore moderne, kafene buzë ujit dhe pamje që të ftojnë të ndalosh, të marrësh frymë thellë dhe të shijosh momentin. Liqeni i Seferanit, më i madhi në zonë, ndodhet vetëm 3 km larg dhe ofron edhe më shumë: skulptura, aktivitete ujore dhe pamje të papërsëritshme. Dhe për ata që kërkojnë diçka më të egër, më të thellë – është Liqeni Merhojes një perlë blu e thellë deri në 61 metra.
Çdo liqen ka karakterin e vet, historinë e vet dhe, në shumë raste, legjendën e vet. Një ndër më të bukurat? Legjenda e Liqenit të Belshit, që tregon se dikur aty kishte një fushë të thatë, por një dasmë harroi të mbyllte rubinetat – dhe uji përmbyti gjithçka, duke formuar liqenin e sotëm. Magji apo realitet? Një gjë është e sigurt: liqenet e Belshit do të të mahnitin.
📸 Afërdita në Seferan – Një Simbol i Trashëgimisë që Jeton Ende
Në bregun perëndimor të Liqenit të Seferanit, vizitorët mund të shohin një nga skulpturat më domethënëse të Belshit: statujën moderne të perëndeshës Afërdita, krijuar nga një artist lokal dhe vendosur aty ku besohet se ndodhej faltorja e saj antike. Kjo figurë elegante, që vështron qetësisht mbi ujë, përfaqëson lidhjen e thellë mes mitologjisë ilire dhe identitetit të sotëm turistik të Belshit. E fotografuar shpesh nga vizitorët, ajo është bërë një nga simbolet vizuale të qytetit – një vend ideal për të ndalur, reflektuar dhe… bërë një foto që tregon bukurinë dhe historinë në të njëjtin kornizim.
Nga fshat në pedonale – Transformimi i qytetit të Belshit
Nuk ka shumë vite që Belshi ishte një qytezë e qetë, me një qendër të thjeshtë dhe struktura të improvizuara pranë liqenit. Por pas vitit 2016, gjithçka ndryshoi. Falë një projekti ambicioz të Rilindjes Urbane, qyteti mori një pamje të re – një pedonale moderne, me ndriçim dekorativ, hapësira për biçikleta, sheshe çlodhjeje dhe pamje të mahnitshme mbi liqenin kryesor.
Sot, qendra e Belshit është zemra e qytetit – një vend ku takohen familje, turistë dhe të rinj që shijojnë shëtitjet në mbrëmje. Lokalet dhe kafetë buzë ujit ofrojnë jo vetëm freski, por edhe një atmosferë që të kujton resortet e Europës Jugore. Një shatërvan me motivin e “nimfës së liqeneve”, bustet e Sami Frashërit dhe Skënderbeut, dhe hijeshia e gjelbër e zonës e bëjnë Belshin një qytet që të fton të qëndrosh më gjatë.
Ky transformim nuk është vetëm estetik – ai ka ndikuar në ringjalljen e jetës sociale dhe turistike. Sot, fundjavave, qyteti gumëzhin nga vizitorët, dhe banorët thonë me krenari: “Belshi ka ndryshuar 100 për qind.”
Valle, Iso dhe Nimfa – Kultura që gjallëron liqenet
Në Belsh, nuk është vetëm natyra ajo që të magjeps – është edhe kultura që jeton ende me pasion. Kjo zonë ka një traditë të pasur folklorike, ku këngët me iso, vallet autoktone dhe kostumet popullore janë trashëguar brez pas brezi. Thuhet se Dumreja ka mbi 23 valle tradicionale, ndërsa ansambli folklorik i Belshit ka përfaqësuar Shqipërinë në festivale ndërkombëtare, duke fituar edhe çmime.
Kostumet popullore janë një tjetër krenari. Në Belsh ende ka familje – si ajo e Hysajve – që i qepin kostumet në tezgjah, duke ruajtur teknikat e vjetra dhe modelet unike të zonës. Ato nuk janë thjesht veshje për festa – janë simbol i identitetit dhe shpesh trashëgohen si gjë e çmuar në familje.
Festat? Ka plot! Përveç Ditës së Verës (14 Marsi), Belshi organizon çdo shtator festivalin “Liqenet e Dumresë”, ku artistë nga mbarë Shqipëria mblidhen për të festuar me këngë, valle, panair ushqimesh dhe artizanati. Një festë më e re por shumë e dashur është “Nimfa e Liqeneve” – një ngjarje e gjallë dhe argëtuese buzë ujit, me konkurs simbolik, muzikë dhe aktivitete për turistët.
Kjo trashëgimi e gjallë kulturore i jep Belshit një shpirt të veçantë, ku çdo shëtitje buzë liqenit mund të shoqërohet me tinguj folklorikë dhe buzëqeshje të sinqerta nga banorët vendas.
Belshi dhe tradita në tavolinë
Nëse natyra të kënaq sytë, kuzhina e Belshit të kënaq shpirtin – dhe stomakun. Ky qytet i vogël është një oaz i shijeve tradicionale shqiptare, ku çdo vakt është një udhëtim në rrënjët e kulinarisë vendase. Vizitorët që vijnë nga Tirana, Elbasani apo Durrësi shpesh nuk ndalojnë vetëm për liqenet – por edhe për një tavë krapi me perime, një qengj në saç apo një hasude të ngrohtë me sheqer.
Në menytë e restoranteve buzë liqenit, do të gjesh specialitete si peshku i freskët i zonës (krap, troftë, ballgjër), byrekë me hithra ose kungull, e madje edhe pjata më pak të njohura por autentike si “kalastrena” (petanik me lëng mishi) dhe “ajkuna” – një gjellë tradicionale me presh. Këto janë receta që nuk i gjen në asnjë restorant modern të Tiranës – janë shije të shtëpisë, të përgatitura me dashuri dhe kujdes nga duar që e njohin mirë traditën.
Dhe nuk mund të flasim për Belshin pa përmendur vajin e ullirit të Dumresë – një produkt me cilësi të lartë, i prodhuar nga ullinjtë e mbjellë në kodrat përreth. Shtuar kësaj, një nga risitë më interesante të viteve të fundit është shafrani i Belshit – një bimë e rrallë dhe e shtrenjtë që po kultivohet me sukses dhe po kthehet në markë eksporti: “Zafferano di Dumre”.
Në Belsh, mikpritja është po aq e fortë sa shijet. Në çdo tavolinë të hapur për turistët, ndihesh si në shtëpi – dhe kjo është ndoshta receta më e veçantë që ofron ky qytet.
Nga duhani te shafrani – Si po ndërtohet një ekonomi e re në Belsh
Ekonomia e Belshit ka qenë gjithmonë e lidhur fort me tokën. Me një territor kryesisht rural dhe një klimë të favorshme, zona ka qenë për dekada një prodhuese e njohur e duhanit të cilësisë së lartë – aq sa “Duhani i Dumresë” dikur përmendej në mbarë Shqipërinë. Edhe sot, pavarësisht sfidave të tregut dhe mungesës së subvencioneve, disa fermerë vazhdojnë ta kultivojnë me pasion këtë bimë tradicionale.
Por Belshi nuk është ndalur te e shkuara. Vitet e fundit, me mbështetjen e projekteve zhvillimore dhe organizatave si GIZ e LevizAlbania, ka filluar një diversifikim i bujqësisë, duke përfshirë prodhime si vaj ulliri cilësor, rrush, si dhe – më e veçanta – shafranin. Në fshatin Dëshiran, një familje nisi të kultivojë këtë bimë me vlerë të lartë, dhe sot “Zafferano di Dumre” është bërë një nga shembujt më të mirë të agrobiznesit inovativ në Shqipëri.
Së bashku me rritjen e turizmit, agroturizmi po merr gjithnjë e më shumë hapësirë. Ferma që ofrojnë përvoja si vjelja e ullinjve, përgatitja e ushqimeve tradicionale apo qëndrimi në bujtina tipike, po kthehen në një model të ri zhvillimi për zonën. Kjo qasje jo vetëm që ruan traditat lokale, por edhe krijon vende pune, rrit të ardhurat familjare, dhe i jep vizitorëve një eksperiencë të vërtetë e të prekshme.
Belshi po tregon se një bashki e vogël, me identitet të fortë, mund të jetë laborator i zhvillimit të qëndrueshëm rural – aty ku ekonomia dhe kultura nuk konkurrojnë, por bashkëpunojnë.
Ecje, Çiklizëm dhe Varka – Belshi për të guximshmit dhe të qetët
Në Belsh nuk ke vetëm bukuri për të parë, por edhe shumë për të bërë. Nëse je adhurues i aktiviteteve në natyrë, ky qytet është një destinacion që të fton të lëvizësh, të eksplorosh dhe të përjetosh. Shëtitorja buzë Liqenit të Belshit është ideale për ecje të lehtë, ndërsa rruga përreth liqenit është e pajisur me korsi biçikletash, ku mund të bësh një xhiro panoramike nën hijen e pemëve.
Për më aventurierët, liqenet si Seferani ofrojnë mundësi për vozitje me varka, ose thjesht për të kaluar një pasdite relaksuese në natyrë. Rreth liqeneve gjenden shtigje për hiking, të përshtatshme për të gjitha moshat, që të çojnë në kodra me pamje spektakolare ose në vende piktoreske për piknik.
Zonat përreth, me pyje dushku, fusha të mbjella dhe brigje të qeta, janë perfekte për fotografi natyrore, për vëzhgim shpendësh (ndonjëherë edhe pelikani kaçurrel bën ndonjë vizitë!), si dhe për thjesht një shkëputje nga rutina.
Belshi po e kthen turizmin aktiv në një pjesë të rëndësishme të identitetit të tij – një vend ku mund të shijosh qetësinë e natyrës, por edhe të ndjesh adrenalinën e lëvizjes. Ideal për fundjava në çift, me familjen apo edhe për grupe që duan të zbulojnë një Shqipëri ndryshe dhe e gjallë.
Belshi të pret – Ndaje këtë perlë me miqtë!
Në një kohë kur shumë kërkojnë vendet më të njohura dhe më të përfolura për t’u çlodhur, Belshi ofron një alternativë të qetë, të bukur dhe autentike. Është një vend ku natyra të flet, historia të frymëzon dhe njerëzit të mirëpresin me zemër të hapur. Nga shëtitjet buzë liqeneve, tek shijet tradicionale në tryezë, e deri te legjendat që ende qarkullojnë mes banorëve, Belshi është më shumë se një qytet – është një përvojë e plotë për shqisat dhe zemrën.
Nëse ke ndjerë sadopak frymëzim gjatë këtij udhëtimi virtual, ndaje këtë artikull me miqtë e tu. Ndoshta do të jetë nxitja që dikush të bëjë valixhen gati për fundjavën që vjen. Apo ndoshta edhe ti vetë… 🌿
Belshi të pret. Mos e mbaj sekret – ndajeni me të tjerët!
